Web Site Generator

Oorspronkelijke statuten

Testament Martinus Frencken (1655-1713), 25 augustus 1706


“In nomine Domini,


Nae mijnen siele gerecommandeert te hebben aen Godt Allemachtich, sijne gebenijde moeder, ende alle sijne lieve heijligen, ende naer mij tenemael onderworpen te hebben aen de heijlige Roomse Catholijcke kercke, soo dispoonere van mijn tijdelijcke goederen ende legateere het geene hier oft daer tot validitijt van een testament moet gelaeten worden. 


Item legateere aen mijne susters Helena ende Johanna Catharina alle mijne meubelen, goederen, soo capitaele renten met de verloofde derselve, als landerijen ende erven van wat nateur de sselve oock soude mogen wesen. Ende maecke mijne suster Anna van de Biesen eerfgenaem van all mijne andere meubelen, goederen met conditie nochtans van naer te koomen ende uyte reijcken deze volgende legaten.


Soo legateere tot troost van mijne siele, ouders, voorouders, vrinden ende alle Christi geloovigen duisent gulden, eens tot het fundeeren van een jaergetijdt in de parochiale kercke van St. Nicolaes. 1)  Ende sal geschieden met een hoghmisse van diaken ende subdiacken ende twee leesmissen. Ende het overige van den interest oft revenuen van de voorscreven duysent gulden sal naer de voorscr. missen uijtgedeelt en de uijtgereijckt woorden aen de Roomse Catholijcke armen deser stadt in broodt oft broodt ende vlees, soo als mijne gesusters hetselve het beste sullen goedvinden.



Item legateere vijf honderd gulden eens tot het leesen van duijsent sielmissen tot troost so van mijne als de bovengemelde sielen.


Item legateere achtienduijsent gulden eens, tot het oprichten ende funderen van een conventie in dese stadt, soo van Roomse Catholijcke mans offwel vrouwpersoonen, soo als mijne gesusters het selve het beste sullen goet vinden, welcke achtienduijsent gulden sullen uijtgereijckt woorden in den tijdt van twee jaeren.

Welcke plaetsen gefundeert sijnde, soo sullen de selve vergeven woorden door mijnen voorsc. susters ende eerfgenaemen ende hunne rechte liefs erven. Ende in cas geen rechte liefs erven meer gevonden woorden, soo sullen de selven plaetsen vergeven woorden door de vier heeren pastoors van de vier Roomse parochiale kercken deser stadt. Met conditie dat de persoonen besittende de voorsc. plaatsen alle jaeren sullen gehouden te sijn, soo het mogelijck is, te koomen in de missen van het bovengefundeert jaergetijdt. Ende alsdan sal aen idereen van hun lieden gegeven worden twee partijen van het broodt ofte broodt ende vlees, hetwelk op het selve sal uijtgereijckt woorden. Noch sullen de persoonen bewoonende deze plaetsen, alle dagen gehouden te sijn te bidden tien pater nosters ende thien ave Maria, tot troost van alle afgestorven geloovige sielen.


Item legateere een souverain 2), eens, tot vereeringe van den heijligen St. Merten tot Wijck, het welck altesamen naer mijne siele als boven gerecommandeert te hebben. Ende van gelijcken in de devote gebeden van alle Chrtisti geloovigen, attesteeren dit te sijn mijnen uijtersten wille.


Maestricht, den 25 augusti 1706

Martinus Frencken” 3)

Toelichting

Transcriptie van het origineel in het Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL), archiefnr. 21.342 Sint Maartenshuizen Maastricht. 


Noten:

1. De Sint-Nicolaaskerk was een oorspronkelijk veertiende-eeuwse gotische kerk in Maastricht, gelegen aan het Onze-Lieve-Vrouweplein (locatie hotel Derlon). De kerk werd in 1838 gesloopt.

2. Vroeger als naam van verschillende gouden en zilveren munten van uiteenlopende waarde.

3. Martinus Frencken is in Maastricht overleden op 31 januari 1713, Hij was 57 jaar eerder gedoopt op 23 mei 1655 in de St. Nicolaaskerk in Maastricht.


transcriptie RVBB, 31-12-2011

Statuten hoffelijke Fondatie St. Marten in de Groote Leurderstraat, Maastricht, 1716

Vastgesteld op 5 november 1716

“Copie autentique van de Fondatie van St. Martens Huijskens in de Groote Leurderstraat, door jouff. Helena Vrencken, namens haar broeder de Hr. Martinus Vrencken.” 1)

"Op heeden den vijfden novembris ao. een duijsent seven hondert ende sesthien, compareerde voor mij openbaer ondergeschreven notaris binnen Maestricht resideerende, ende in presentie der getuijgen naergent. d’achtbaare joffe. Helena Frencken borgersse deser stadt. De welcke willende voldoen ende volbrengen de begeerte ende intentie van wijlen haaren broeder Marti. Frencken saliger.

Heeft verclaert tot dien eijnde, naer voorgehoudene proclamatie ende lesten sitdagh op den twalfsten april duystent seven hondert ende vijffthien, voor den hooghen Brabantsen gherechte ingecocht te hebben sekeren hof ghestaen ende gheleghen in de Groote Leurestraet, afcomende van de erffg. van den heer Peter Boomhouwer. Welken hoff zij goetgevonden hebben in twee deelen te partageeren.

1. Ende op een deel des selfs hof te laeten stellen ende oprichten derthien huijskens. 

2. tot bewooninge van enige arme vrouwpersonen, out ontrent sestigh jaaren, sijnde nogtans van de waerachtige Roomsche Catholijke religie, van borgers afcomste deser stat ofte wel dat sij lange jaaren in dese stat sullen gedient ende gewoont hebben, weesende van goeden naam ende faam.

3. Al welke vrouwpersoonen ook gehouden weesen haar wel te comporteeren. 2)

4. Andersints ende bij faute van dien, soo sal het aan de heeren directeurs vrij staan sonder dissimulatie 3), de selve daer aenstonts agt te setten ende andere van goeden naeme ende faeme ende comportement weesende, nochtans van de Roomsche Catholijke religie, daar in te laaten woonen.


5. Wel expresselijk verstaende dat al eer ymandt daer in sal meugen comen woonen dat ieder een gehouden zal weesen tot onderhout der voorss. huijsken aen den oudtsen hr. Directeur te tellen en de te betaelen eene somme van thien rijksdaelders eens.

6. Waarvoor sij sullen hebben hunne wooninge voor hun leven lank ofte wel soo lank de hh. directeurs sullen vinden dat sij sig wel sullen comporteeren.

7. Ende ofte het gebeurde, daar Godt hun voor hoeden wilt, dat ijmandt van hun sig niet wel comporteerde, soo sullen de voorss. hh. directeurs bevoegt sijn, de selve, gelijk hierboven geseijt is, daar aenstondts uijt te setten.

8. Met dese conditie, dat sij vrouwpersonen alle jaeren sullen verwoont hebben twee patacons 4), te weeten bij soo verre sij daar in gewoont hebben vijf jaeren of meer, soo sullen de hh. directeurs hun meugen ende kunnen, propria authoriate, sonder eenigen anderen richter daar in te erkennen, deselve daar buijten stellen, sonder hun in t’minste eenige vergoedingen te doen van hunnen thien pattacons die sij in haar incomen ingebrocht hebben.

9. Maar bij soo verre t’ quam, dat sij weeniger als vijf jaeren daer binnen gewoont hadden, soo sullen de hh. directeurs bevoeght sijn, hun volgens rate van tijt de meer reste van hunne thien pattacons ingebrochte penningen te restitueeren.


10. Voorders soo is wel expresselijk geordonneert ende gestatueert, dat ieder een daar in komende te woonen vrouwpersoon, gehouden zal weesen alle dagen te bidden thien Paternosters ende thien Ave Maria tot laeffenisse van de ziele van den fondateur, sijne vrinden ende alle gelovigen zielen.


11. Ende sullen voorders verobligeert sijn alle jaaren te compareeren op den dag van t’ jaargeteijt van wijlen d’ hr. Martinus Frencken saliger, ende sullen sig aldaar sisteren 5)

in St. Nicolaas parochie kercke 6) voor ende aleer de misse begint, ende den tijde van de misse sullen verobligeert sijn te bidden specialijk tot laeffenisse van de ziel van den meergemelden hr. Martinus Frenken salr. ende sijne successeuren ende vrinden.

12. Wel verstaande nochtans dat niemand van de geseijde vrouwpersoonen hiervan sigh sal meugen absenteeren, ten sij, sij door eenige swaare indispositie onbequaam gevonden waeren, ende alsoo onmogelijk niet en kosten comen.

13. Alsdan sullen de hh. directeurs de portie van de absente ofte absenten aen hunne gebeuren medegeven, ende andersints niet, ende sullen daarenboven noch onderworpen wesen aen eene goede correctie door de hh. directeurs aen de absenten te geven.


14. Den dienst nu gedaen sijnde, soo sal ieder een der vrouwpersoonen voorss. met alle modestie ende respect in St. Nicolaas kerke komen ontfangen twee portien ieder portie van eenen blamuser ende twee stuyvers wittebroot, ende sulx volgens fundatie gepasseert voor den notaris J.C.A. Cruce in dato den 29 7bris 1716 ende gefondeert deur de meergeseijde joff. Helene Frencken ende den eerw. hr. pastoor ende de hh. kerkmeesters der parochiale kerke van St. Nicolaas alhier.

15. Voorders soo sullen dese voorseijde vrouwpersoonen verobligeert sijn den dag voor t’ jaergeteijd sig met alle respect te sisteren ten huijse van den oudsten heer directeur, om aldaer te comen ontfangen hunne teekens, om die portien te haelen.


16. Alwelke meergemelde directeurs zullen moeten wesen twee naeste vrinden wesende twee der naeste bloedtverwanten van den voorseijden heer, wesende van de Roomsche Catholijke religie.

17. Ende dese twee hh. directeurs nu gestelt sijnde, sullen verobligeert sijn goede sorge te draegen van t’ onderhouden der voorsegde huijskens.

18. Item van het comportement der voorseijde vrouwpersoonen, daer binnen wonende.


19. Ende bij soo verre daer eene of meer quamen aflijvigh 7) te worden, te besorgen dat dit huijsken wederom aen een ander bequaem persoon van het Roomsch Catholijk geloof gelijk voorseijt is, wordt vergeven.

20. Nochtans onder de selve conditie gelijk hier boven geseijt is, te weten eer sij daer in sal meugen komen, sal eerst ende vooral aen den oudsten heer directeur moeten tellen eene somme van thien rijxdaelders.


21. Welke thien ryxdaelders den heer audtsten directeur in sijn bewaer ende tot sijnen last sal houden ende bewaeren ende niet anders sal meugen uytgeven als simpelijk tot reparatie der voorseijde huyskens.

22. Ende aengezien dese huyskens eerst opgericht ende van den gront nieuw opgebouwt sijn ende alsoo met den eersten noch aen geene ofte seer cleijne reparatie onderworpen sijn.

23. Soo sal den oudsten hr. directeur als wanneer hij eene merkelijke somme bij malkanderen sal hebben, het selven aen sijnen confrater communiceeren, dewelke heeren t’ saemen sullen confereren, ende sullen soecken het meesten nut ende welvaeren van dese huyskens, het sij dan in dese penningen op interesse uyt te doen, of andersints gelijk sij het goedt sullen vinden om te worden, alswanneer, vereijscht sullen worden, meerdere reparatien als tegenwoordig nodigh is, ende als dan sullen de hh. directeurs bij soo verre sij met den intresse van dit Capitaal niet toe, en quamen het selve capitaal meugen vercoopen of anderssints gelijk sij goet sullen vinden tot de reparatien voorss.


24. Ende bij soo verre het quam, dat Godt verhoeden wilt, dat dese directeurs in t’ vergeven der huijskens ofte in het repareren der selver ofte andersints niet souden overcomen, soo sullen verobligeert sijn te assumeren 8) eenen derden persoon, sijnde vans gelijken van de naaste bloedtverwanten ofte vrinden, welken derden verobligeert sal weesen te stemmen met eenen van de twee eerste directeurs om alsoo te sijn twee stemmen tegens eenen.

25. Maar en sal desen derden daarom niet geauthoriseert sijn, om eene derde propositie te doen, maar sal sijne stemme moeten voegen, bij eene der voorgemelde directeurs ende dat voor die rijse alleen. Ten sij wederom eene andere moeijelijkhijt voorviel, alswanneer men wederom den selven sal kunnen kiesen, ofte eenen anderen volgens het goetdunken der directeurs.


26. Voorders soo wordt wel expresselijk gelast ende geordonneert, dat alswanneer ijmandt een huijsken becommen sal hebben, dat sij nijmandt bij haar en sal laaten meugen wonen ofte innemen, ten sij met consent van de twee hh. directeurs.

27. Ende dat op poene, dat die bevonden sullen worden, sulx gedaen te hebben buyten kennisse der heeren directeurs, aenstonts sullen inhabiel sijn, om daer langer meugen in te woonen, maer sullen aenstonts door de heeren directeurs meugen met hunnen effecten op straet geset worden.


28. Ende aengesien dese vorseyde huijskens maar sijn geset ende getimmert op een gedeelte van den voorseijden ingecochden hof, waar af het ander deel tot hof gebleven is en de tegenwoordig gebruykt wordt door den eerw. heer Van den Biessen canonik der vrije ryxe kerke 9) van St. Servaas alhier.

29. Soo is de joffe. comparante geliefte ende begeerte dat der welgemelden hr. Canonick den selven sal kunnen ende meugen gebruijken ende behouden soo lange hem believen sal, mits betalende aen den heer oudsten directeur waer van hij eenen is, jaarlijx eene somme van thien ryxdaelders.

30. Ende bij soo verre het quam dat den voorss. heer canonik den selven niet meer en wilde hebben ofte gebruyken, soo sullen de hh. directeurs bevoegt ende geauthoriseert sijn, den selven hof te verhuren aen den hoogstbiedende, alles tot het meeste uit welvaaren ende profijt van dese loffelijke fondatie.


31. Alwelke hoffelijke fondatie genoemt is, St. Marten in de Groote Leurestraat, om eeuwelijk ende erfelijk in staat gehouden te worden.


32. Soo heeft joffe. Helena Frencken goet gevonden van haere eyge erven ofte goet bij dese fondatie te voegen dese naervolgende parcelen van erven:

33. Namentlijk ende voor eerst twee en dertigh groote roeden ende thien cleenen ackerlants gelegen in het breede loovelt, reygenoten ter syde, naer eygenbilsen Jean Hanen van gellik, naer veltweselt Peter Gelen, op het hooft naer de heer Baene de pp. Predickheeren van Maestricht, ende St. Catharinen gasthuijs, op het ander hooft den hr. borgemr. Emmerix moverende onder Gellick, gebruykende Lemmen Moors.

34. Item noch seven groote roeden ackerlandts gelegen aen den Dousberg, reygenooten naar Kesselt ende Cauberg d’ hh. van St. Servaas, op het hooft naer Veltweselt Peter Canen, op het hooft naer Tricht Michel Caniel, dit la Fleur, moverende in onse Lieve Vrouwe Banck, gebruijkende Jean Pletsers van Veltweselt.

35. Item elf groote roeden ackerlants, gelegen in de jurisdictie van Velweselt in het Kalf, reygen. ter syden naar Brigden Jean Stevens, ter syde naer Wesent de erfgenaemen d’ hr. Toussaints de Linbourg, naar Gellijck d’ hh. van St. Anthonis op t’ heut, naar Maastricht de erfgen. Mathijs van de Wier, ende een ander stuck sijnde de voorss. elf roeden gegicht in onse Lieve Vrouwe Banck.


36. Vorders soo is joffe. de comparante haare begeerte ende wille dat deze huyskens hof ende parceelen erven sullen euwelijk ende erffelijk in de familie voor armen goet 10) gehouden worden ende noijt anders genoemt worden.

37. Ende sullen de hh. directeurs goede sorge dragen dat dese voorss. landen wel gecultiveert worden.

38. Ende sullen de revenues van dese landen moeten gelevert worden in handen van den hr. oudsten directeur.

39. Den welken verobligeert zal weesen daar af een appaart register te houden, om alsoo toties quoties 11) inspectie te geven aan synen confrater.


40. Item is de begeerte ende wille van de joffe. comparante dat van de jaarlijxe revenues soo van hof als van landerijen aen yder huysken s’ jaars sal uytgedeeld worden een halve karre coolen. De welke de hh. directeurs sullen moeten besorgen dat op behoorlijken tijt ende ten besten menagie 12) aen dese huyskens wordt uytgedeelt.

41. Ende sal den leverantier gehouden wesen syn gelt gaen te haelen ten huyse van den heer oudtsten directeur.


42. Ende bij soo verre het quam datter overschot van penningen noch gevonden wiert, naar dese leverantie van de revenues van landen ende hof, soo sal den outsten hr. directeur dese penningen in handen houden, mits gevende kennisse aen synen confrater hoeveel overschot daer is voor het naarvolgende jaar ofte jaeren.

43. Als wanneer het import der revenues niet bij riecken en soude om dese import van liverantie der koolen te betaalen.

44. Ende of t’ quam bij oorlog of andersints dat de huyskens merkelijk beschaedig wierden ende alsoo aen groote reparatie onderworpen wierden, ofte wel de landerijen geravageert wierden, soo en sullen d’ hh. directeurs niet verobligeert sijn in het minste aen eene halve karre koolen te leveren, maer in tegendeel sullen de revenues soo van t’ landt als van hof meugen gebruijken om de huijskens te doen repareren totter tyt toe dat de hh. directeurs wederom in staat sullen sijn om aen de armen vrouwkens wederom hunnen voorige douceurs te kunnen uijtdelen van koolen.


45. Al nogh is de intentie van joffe. de comparante dat den hr. oudsten directeur s’ jaerlyx voor syne gedaene moeyten sal genieten eenen ducaton 13) van die incomste van den hof en erven.

46. Ende wilt al noch iterativelyk dat dese soo geneamde huijskens hoff en erven ende landt noyt anderen naem en sal meugen hebben als armen goedt, niet anders te gebruijken als voor die, die sullen wesen van de waeraghtige Roomsche Catholyke religie.

47. Waerom sy wel expresselijk is ordonnerende ende statuerende dat soo verre ijmant van de gereformeerde religie pretendierende daar binnen te woonen, ja op wat pretex 14) het ook soude meugen wesen, soo is sij authoriserende ende absolute volmacht gevende aen de tegenwoordige hh. directeurs of hunnen successeuren ofte erfgenamen van de voorss. huyskens, hof ende erven te meugen veralieneeren 15) ende de revenues penning der selven wederom te meugen appliceren 16), ter wat plaetse het de hh. directeurs believen sal, soo binnen als buyten de stadt tot behoeve wederom van de Roomsche Catholyke armen.

48. Wel te verstaan nochtans dat de intentie van joffe. de comparante is dat dese goederen soo huyskens, hof als erven ap en dependentiens noijt en sullen mogen comen in de pastoors ofte andere geestelijke hunne handen van wat conditie ofte nature sy ook soude meugen wesen.

49. Maar sullen ter contrarie altijdt moeten blijven in handen van de heeren directeurs gelijk hier voorens geseyt is.


50. Ende of het quam den eenen van de heeren directeurs quame van religie te veranderen te weten van Rooms Catholijk Gereformeert ofte ook van wat religie het wesen mochte buyten de Roomsche Catholyke religie. 

51. Soo sal dien selven ipso facto van sijn ampt vervallen ende sal sijn confrater bevoeght sijn wederom eenen anderen van de naeste vinden in syne plaetse te kiesen.

52. Want het soo is het goetvinden ende intentie absoluijt van de voorss. joffre. comparante Helena Frencken.


53. Item is de intentie van joffre. de comparante dat den oudtsten hr. directeur sal de macht hebben van te stellen eene van de inwoondersse van de huijskens tot portiersse soo savonts als smorgens.

54. Want het de intentie is van joffre. de comparante dat van den eersten 8bris tot den eersten meert de poorte eerst opengedaen zal worden smorgens ten ses uren ende savonts toegaan precies ten acht uren, ende van den eersten meert tot den eersten 8ber, soo sal sy smorgens opengedaen worden ten vijf uren ende toegedaen precise savons ten negen uren.

55. Uijtgenomen nochtans dat by soo verre ter eenige krancken waeren, soo sal de portiersse genootsaeckt sijn, jae al was het middernacht, de poorte te openen dewelke portiersse voor haere moeijte s’ jaerlijx sal genieten eenen pattacon eens oock uijt de revenues van landt ende hoff.


56. Waarover de joffe. voormelt versocht heeft van mij notaris desen instrumenten gemaeckt te worden begerende den selven in allen sijne pointen ende clausulen daer bij vervat alsoo volbrocht ende naergecoomen sal worden.


Aldus gedaan ende gestipuleert binnen Maestricht ten huijse van de meergemelde joffre. ten overstaen van den eerw. heer Arnold Bartholomeus Bietme, canonick der meergemelde vrije Ryxe kercke van St. Servaes ende meester Jan Flodorp borger ende backer alhier als getuijgen hiertoe versocht, die de minute deses neffens de voorss. joffre. comparante ende mij notaris hebben onderbeteckent.


Is getekent quod attestor

J.C. a Cruce, Nots. Pub.” 17)

Noten:

1. Marten Frencken is in Maastricht overleden op 31 januari 1713. Hij was 57 jaar eerder gedoopt op

   23 mei 1655 in de St. Nicolaaskerk in Maastricht.

2. zich gedragen

3. verheimelijking van gebreken

4. Een veelgebruikte munt in de Zuidelijke Nederlanden, ook daalder genoemd. De munt had

   aanvankelijk een waarde van 48 stuiver – 2 gulden 8 stuiver. De pattacon werd verdeeld in 8

   schelling. Een schelling is weer 6 stuivers. Ter vergelijking: voor een varken betaalde men in 1690

   4 pattacons. De huidige marktprijs voor een varken ligt ergens tussen de 1000 en 1500 euro.

   10 patacons zouden nu dan ca. 3000 euro waard zijn.

5. verschijnen

6. De Sint Nicolaaskerk was een oorspronkelijk veertiende-eeuwse gotische kerk in Maastricht,

    gelegen aan het Onze-Lieve-Vrouweplein (locatie hotel Derlon). De kerk werd in 1838 gesloopt.

7. dood

8. toevoegen

9. In een 'rijkskerkenstelsel' vertrouwde de vorst zoveel mogelijk land en bestuurszaken toe aan

    door hem benoemde bisschoppen en abten in plaats van aan leken.

10. goederen waaruit de armen worden onderhouden, eigendommen van de diaconie

11. aflaat, die men telkens opnieuw kan verdienen

12. huishouden

13. 'dukaton' is een zilvermunt, die het equivalent was van de gouden dukaat. De munt werd in 1618

     ingevoerd in de Spaanse Nederlanden en had een waarde van 60 stuivers.

14. voorwendsel

15. vervreemden

16. toepassen

17. notarius publicus

Toelichting

• Transcriptie van het origineel in het Regionaal Historisch Centrum Limburg (RHCL), archiefnr. 21.342

  Sint Maartenshuizen Maastricht.

• Is overgenomen van jongere 18e eeuwse versie en slechts gedeeltelijk gecheckt met de

  afgebeelde versie.

• In deze transcriptie is t.b.v. de leesbaarheid de interpunctie en het hoofdlettergebruik aangepast.

• De nummering is toegevoegd om makkelijker een weg te kunnen zoeken in deze tekst.

• De noten zijn toegevoegd ter verklaring van minder gangbare begrippen.